Tình hình ung thư tại Việt Nam theo GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố vào tháng 7-2026. Trong đó ca tử vong vì ung thư phổi dẫn đầu trong các loại ung thư - Ảnh: X.MAI chụp lại
Mỗi năm có 21.340 người Việt tử vong vì ung thư phổi
Theo dữ liệu GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố vào tháng 7-2026, trong năm 2024 thế giới ghi nhận khoảng 20,6 triệu ca ung thư mới, khoảng 9,8 triệu người tử vong do ung thư.
Trong đó, ung thư phổi đứng đầu về số ca mắc mới, với khoảng 2,6 triệu ca, chiếm 12,8% tổng số ca ung thư. Đồng thời, ung thư phổi cũng là nguyên nhân gây tử vong do ung thư đứng đầu, với khoảng 1,9 triệu ca tử vong, chiếm 19,1% tổng số ca tử vong do ung thư.
Tại Việt Nam, ung thư phổi cũng dẫn đầu số ca tử vong vì ung thư, với mỗi năm cướp đi sinh mạng của 21.340 người (chiếm 19,2%).
Căn bệnh này hiện đứng thứ hai về mức độ phổ biến với 23.085 ca mắc mới/năm (chiếm 13%) và hiện có 31.342 bệnh nhân đang phải chiến đấu với bệnh trong vòng 5 năm qua .
Đáng chú ý, ung thư phổi là "sát thủ" số một đối với nam giới cả về số ca mắc mới (16.127 ca/năm, chiếm 18,8%), lẫn số ca tử vong. Không chỉ nam giới, ung thư phổi vẫn ghi nhận 6.958 ca mắc mới/năm ở nữ giới, đồng thời là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trong số các loại ung thư ở nữ.
Thực trạng này tiếp tục đặt ra hồi chuông cảnh báo cấp thiết về việc tăng cường các biện pháp tầm soát sớm và kiểm soát các yếu tố nguy cơ trong cộng đồng.
Khói thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi - Ảnh: Tư liệu Tuổi Trẻ
6 nguyên nhân chính, 8 dấu hiệu nhận biết
BS.CKII Trần Nguyễn Minh Huy - Trưởng Khoa Tầm soát ung thư Bệnh viện Ung bướu TP.HCM - cho biết ung thư phổi là bệnh lý nguy hiểm, thường diễn tiến âm thầm và không biểu hiện triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu.
Bác sĩ Huy liệt kê có 6 nguyên nhân chính gây ung thư phổi, trong đó khói thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu, uớc tính có khoảng 90% trường hợp ung thư phổi có liên quan đến thuốc lá.
Theo Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), người hút thuốc lá có nguy cơ mắc ung thư phổi cao gấp 15 - 25 lần so với người không hút thuốc. Không chỉ hút thuốc chủ động, việc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
"Khói thuốc lá vào phổi gây tổn thương mô phổi. Khi tiếp xúc kéo dài, các tổn thương tích tụ, làm suy giảm khả năng tự phục hồi của phổi, khiến tế bào biến đổi gen, hoạt động bất thường và tăng khả năng phát triển thành ung thư.
Tóm lại, hút thuốc lá chủ động và thụ động đều gây tổn hại đến mô phổi và biến đổi di truyền trong tế bào phổi. Các sản phẩm thay thế khác cũng làm tăng mắc ung thư phổi", bác sĩ Huy giải thích, kết luận.
Ngoài khói thuốc lá, bác sĩ Huy cho biết còn có các nguyên nhân sau: tiếp xúc với khí radon và chất độc hại (amiăng, silic, thạch tín, niken...) trong thời gian dài, yếu tố di truyền và tiền sử gia đình có người mắc ung thư phổi, tiền sử xạ trị vùng ngực, ô nhiễm không khí.
Giải thích vì sao nhiều người phát hiện bệnh ung thư phổi khi đã ở giai đoạn muộn, bác sĩ Huy cho hay, đây là điều đáng lo ngại khi ở giai đoạn đầu, bệnh thường diễn tiến âm thầm, chưa có triệu chứng rõ ràng.
Biểu hiện lâm sàng của ung thư phổi thay đổi tùy thuộc vào giai đoạn và vị trí di căn. Có 8 dấu hiệu cảnh báo sớm quan trọng cần lưu ý: ho kéo dài; ho ra máu; khó thở; hở khò khè, khàn tiếng; đau ngực; sụt cân không rõ nguyên nhân; nhiễm trùng hô hấp tái diễn; đau vai, cánh tay, lưng hoặc đau đầu.
"Các triệu chứng trên không chỉ gặp ở ung thư phổi mà có thể xuất phát từ nhiều bệnh lý khác. Nếu tình trạng ho kéo dài, triệu chứng tái diễn hoặc ngày càng nặng, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân, đặc biệt là ho ra máu cần được đánh giá sớm", bác sĩ Huy lưu ý.
Ai nên tầm soát ung thư phổi, bằng phương pháp nào?
Theo khuyến cáo của Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF), người từ 50 - 80 tuổi, có tiền sử hút thuốc từ 20 gói/năm trở lên và đang hút thuốc hoặc đã bỏ thuốc trong vòng 15 năm.
Nhóm người không cần thiết: Người trên 80 tuổi, người đã bỏ thuốc lá trên 15 năm, người mắc các bệnh lý nặng khác làm giảm tuổi thọ hoặc không đủ sức khỏe để phẫu thuật nếu phát hiện bệnh.
Bác sĩ Huy cho biết, chụp cắt lớp vi tính liều thấp, không tiêm thuốc cản quang là phương pháp tầm soát, phát hiện ung thư phổi sớm. Phương pháp này có độ nhạy cao hơn so với X-quang ngực thông thường.
Tuy nhiên không áp dụng tầm soát tràn lan cho người không hút thuốc. Tầm soát không thể thay thế cho việc từ bỏ thuốc lá.
Bên cạnh tầm soát ở nhóm nguy cơ cao, bỏ thuốc lá và tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc ung thư phổi.
TS.BS Diệp Bảo Tuấn - Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM - cho biết ung thư phổi không tế bào nhỏ chiếm 85% tổng số ca, trong đó 25-30% bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn có thể can thiệp tích cực.
Với ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn 3 không mổ được, tiêu chuẩn điều trị hiện tại là hóa - xạ trị đồng thời, sau đó có thể duy trì bằng liệu pháp miễn dịch.
Tuy nhiên ở nhóm bệnh nhân có đột biến EGFR, đáp ứng với liệu pháp miễn dịch còn hạn chế, tạo ra khoảng trống rõ rệt về chiến lược củng cố kiểm soát bệnh lâu dài.
Bên cạnh đó, ung thư phổi tế bào nhỏ chiếm khoảng 15% ca ung thư phổi, phần lớn phát hiện khi bệnh đã lan tràn. Với giai đoạn khu trú, hóa - xạ trị là nền tảng điều trị, nhưng nguy cơ tái phát vẫn cao.
Các liệu pháp toàn thân hiện đại, từ điều trị nhắm trúng đích ở bệnh nhân có đột biến EGFR đến liệu pháp miễn dịch, đang được ứng dụng ngày càng sớm trong tiến trình bệnh, mở ra hướng tiếp cận mới, hướng tới điều trị triệt căn.
