Việt Nam tăng bậc Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu 2026

WIPO ghi nhận Việt Nam xếp hạng 43/139 quốc gia/nền kinh tế, tăng một bậc về chỉ số GII so với năm trước, trong đó sản xuất sản phẩm sáng tạo tiếp tục dẫn đầu thế giới.

Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index - GII) được Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố tại Geneva (Thụy Sĩ) lúc 15h30 (18h30 giờ Hà Nội). Năm nay, số lượng quốc gia và vùng lãnh thổ nằm trong danh mục khảo sát vẫn là 139, tương tự năm ngoái.

Tính từ năm 2016 đến nay, chỉ số GII của Việt Nam liên tục được cải thiện, tăng từ vị trí 59 lên 43, cải thiện 16 bậc. Riêng năm nay, Việt Nam tiếp tục cải thiện thứ hạng đầu ra đổi mới sáng tạo khi tăng hai bậc so với năm 2025, từ vị trí 37 lên 35. Nhờ đó thứ hạng chung được cải thiện một bậc, đạt mục tiêu do Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2026.

Năm nay, bên cạnh tăng một bậc trên bảng xếp hạng đổi mới sáng tạo, Việt Nam vẫn duy trì hai chỉ số đứng đầu thế giới, gồm tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo. Có ba chỉ số thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu gồm tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao (hạng 3); Số lượng ứng dụng điện thoại thông minh được phát triển và sử dụng (hạng 5); và tốc độ tăng năng suất lao động (xếp hạng 6).

Việt Nam còn được ghi nhận điểm mạnh ở các chỉ số chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) do doanh nghiệp trang trải/tổng chi R&D (hạng 13); Tín dụng nội địa cho khu vực tư nhân tính trên GDP (hạng 14); Mức độ đa dạng của sản xuất trong nước (hạng 19).

Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí thứ hai trong nhóm các quốc gia thu nhập trung bình thấp. Xếp trên Việt Nam là Ấn Độ với thứ hạng 38. Có 2 quốc gia có thu nhập trung bình cao xếp trên Việt Nam là Trung Quốc (hạng 10) và Malaysia (hạng 34), còn lại đều là các quốc gia có nền công nghiệp phát triển, thuộc nhóm thu nhập cao.

Trong khu vực ASEAN, Việt Nam tiếp tục vượt lên trên Thái Lan (hạng 44), đứng thứ ba sau Singapore (hạng 5) và Malaysia (hạng 34), vượt mục tiêu do Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết 01/NQ-CP năm 2026.

Một số sản phẩm trưng bày tại sàn khoa học và công nghệ Techmart hồi tháng 2. Ảnh: Giang Huy

Trong Báo cáo GII 2026 của WIPO, Việt Nam cũng được ghi nhận là một trong 9 quốc gia thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất tính từ năm 2013. Nhóm này gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Việt Nam, Philippines, Indonesia, Ma-rốc, Albania và Iran.

Việt Nam cũng là một trong hai quốc gia giữ kỷ lục có thành tích vượt trội so với mức độ phát triển trong 15 năm liên tiếp cùng với Ấn Độ. Trong 15 năm liền, Việt Nam luôn có kết quả đổi mới sáng tạo cao hơn so với mức độ phát triển, cho thấy hiệu quả trong việc chuyển các nguồn lực đầu vào thành kết quả đầu ra đổi mới sáng tạo. Ngoài ra, Việt Nam còn là một trong ba quốc gia có tốc độ tăng trưởng năng suất lao động nhanh nhất trong giai đoạn 2014-2025, cùng với Trung Quốc và Ethiopia.

GII 2026 đã đưa ra một số kết quả chú ý gồm xuất khẩu công nghệ cao, sản xuất công nghệ cao tiếp tục chiếm tỷ trọng cao trong thương mại và sản xuất công nghiệp; sản xuất sản phẩm sáng tạo tiếp tục dẫn đầu thế giới; khởi nghiệp sáng tạo đã có kết quả được ghi nhận với ba kỳ lân; đầu tư cho R&D đã có cải thiện bước đầu; hoạt động nghiên cứu và hợp tác với khu vực doanh nghiệp của khu vực đại học được cải thiện; đầu ra đổi mới sáng tạo tiếp tục được đánh giá cao.

Bảng xếp hạng chỉ số GII 2026. Ảnh chụp màn hình

Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, kết quả phản ánh Việt Nam thay đổi cách tiếp cận, với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo được đặt vào vị trí trung tâm, giữ vai trò trọng yếu trong mô hình phát triển kinh tế - xã hội. Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã đặt ra phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp để phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời gắn chặt chẽ hơn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ trưởng cũng chỉ ra, thời gian qua, Việt Nam đã tập trung vào một số nội dung trọng tâm, gồm xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp lý, thể chế, tạo nền tảng để khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực chính cho phát triển kinh tế - xã hội. Chính phủ ưu tiên bố trí nguồn lực từ ngân sách nhà nước; thay đổi tư duy quản lý, chuyển từ quản lý nặng về đầu vào sang quản lý theo kết quả đầu ra, hướng đến mục tiêu cuối cùng và hiệu quả thực chất; đi ngay, đi nhanh vào những vấn đề cốt lõi, tập trung công nghệ chiến lược, công nghệ cao và những lĩnh vực có khả năng tạo tác động lớn đối với phát triển của đất nước.

"GII 2026 ghi nhận đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam tăng hai bậc so với năm 2025. Điều đó cho thấy những thay đổi về thể chế, nguồn lực và phương thức quản lý trong thời gian qua đã bước đầu được chuyển hóa thành kết quả đầu ra và tác động đối với nền kinh tế - xã hội", Bộ trưởng đánh giá.

Trước đó, Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030 đặt mục tiêu "chỉ số GII không ngừng được cải thiện, thuộc nhóm 40 quốc gia hàng đầu thế giới". Nghị quyết 57 đã đặt mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam thuộc nhóm "30 nước dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo".

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, mục tiêu này "rất thách thức", bởi các quốc gia xếp trên Việt Nam phần lớn là những nước phát triển, thu nhập cao và dẫn dắt chuỗi giá trị toàn cầu. Theo đó, Việt Nam cần tập trung vào 5 nhóm nhiệm vụ: tiếp tục hoàn thiện thể chế; tăng đầu tư cho R&D kết hợp thu hút các tập đoàn, công ty lớn nước ngoài; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu; thu hút nguồn vốn đầu tư cho khởi nghiệp sáng tạo; và hình thành các cụm và liên kết đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp công nghệ, cũng như tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp tiếp nhận, hấp thụ và làm chủ công nghệ để nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh.

Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu 2026 được công bố trong bối cảnh các công nghệ tiên phong như AI, điện toán lượng tử, sinh học tổng hợp và vật liệu tiên tiến đang chuyển từ phòng thí nghiệm ra thị trường, được kỳ vọng thúc đẩy cuộc chuyển đổi công nghiệp tiếp theo.

Với chủ đề "Tiếp sức cho doanh nhân ở tuyến đầu khoa học", GII 2026 tìm hiểu cách xây dựng hệ sinh thái giúp biến những đột phá khoa học thành doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp được hình thành từ kết quả nghiên cứu, có khả năng mở rộng các giải pháp ứng dụng trong thực tiễn. GII năm nay xếp hạng năng lực đổi mới sáng tạo, chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu của từng nền kinh tế, đồng thời giới thiệu 100 cụm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới.

GII là công cụ uy tín, đánh giá thông qua 80 chỉ số thành phần, phản ánh năng lực đổi mới sáng tạo, mức độ phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ của mỗi quốc gia, đồng thời giúp chỉ ra điểm mạnh và hạn chế trong quá trình phát triển. Từ năm 2017, Chính phủ sử dụng GII như công cụ quản lý, phân công từng bộ ngành phụ trách các chỉ số cụ thể. Cách làm này tạo nên mô hình phối hợp liên ngành mà nhiều nước quan tâm. Theo kết quả khảo sát năm 2025-2026 của WIPO, có 93 quốc gia thành viên sử dụng kết quả GII trong xây dựng các chiến lược, chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bảo Lâm