Ở một đất nước cách Việt Nam gần nửa vòng trái đất, thấy đĩa rau thơm và nghe mùi nước mắm rất nhẹ trong chén chấm cũng đủ khiến người Việt đi xa có cảm giác như được trở về nhà.
NHỚ MÓN MẸ NẤU
Nhà hàng Việt của Hiếu Lê ở thành phố Medellín, Colombia. Bảng hiệu District 1 (Quận 1) nằm dưới dòng chữ Tây Ban Nha: Auténtica Cocina Vietnamita (Ẩm thực Việt Nam chính gốc - PV). Bên ngoài, vài chiếc dù giấy treo dưới mái hiên. Bên trong, đèn lồng đỏ thả ánh sáng ấm xuống những chiếc bàn gỗ sẫm màu. Trên tường là bức tranh cô gái đội nón lá, mặc áo dài cùng các hình vẽ cơm tấm, bún riêu, bánh mì…
Phở tủy bò nướng - món đặc trưng của nhà hàng Việt District 1
Ảnh: Lam Yên
Ở bàn bên, Daniela, cô gái Colombia 23 tuổi, cúi xuống ngửi mùi thơm từ món đặc trưng của quán: phở tủy bò nướng. Cô hỏi từng thứ rau, gia vị rồi chậm rãi thưởng thức, muỗng ở tay phải, nĩa tay trái. "Món mì người Colombia chúng tôi ăn giống mì Ý hơn, ăn khô với nước sốt, thịt. Còn phở thì có nước súp, ăn lạ và ngon", Daniela nói.
Ông chủ Hiếu Lê ngồi phía sau quầy, phía trước là bảng "Recommended on Tripadvisor" (Được đánh giá cao trên Tripadvisor - PV) cười tươi: "Chúng tôi không phải là nhà hàng to đẹp nhất, nhưng tự tin là nhà hàng chuẩn vị Việt Nam nhất. Không chỉ kiếm tiền mà lớn hơn, tôi muốn khoe ẩm thực Việt Nam với người Colombia", Hiếu chia sẻ.
Hiếu sinh năm 1991 tại California, Mỹ. Anh không nói rành tiếng Việt, chỉ nghe hiểu lõm bõm. Từ nhỏ đến lớn, Hiếu mới về Việt Nam một lần vào năm 2007, ký ức quê nhà không nhiều. Thế nhưng khi nhắc đến đồ ăn Việt, Hiếu nói ngay: "Mẹ tôi nấu ăn ngon lắm. Tôi ăn thức ăn mẹ nấu từ nhỏ đến lớn, nên dù không nấu giỏi, tôi vẫn biết món nào ngon, món nào dở".
Thế là Hiếu hỏi mẹ công thức, quay video cách mẹ nấu rồi mang sang Colombia chỉ cho đầu bếp. Đầu bếp nấu, anh nếm, mặn quá thì bớt, lạt quá thì thêm, mùi chưa đúng thì xem lại gia vị.
Khi khách đông, anh Hiếu cũng vào bếp phụ một tay
Ảnh: Lam Yên
Ngày tôi đến, có lúc Hiếu rời quầy bước vào bếp. Anh tự tay cắt rau củ, chế biến đồ ăn. Bình thường đây là việc của đầu bếp nhưng khi khách đông, Hiếu vẫn xắn tay áo vào làm. "Tiếng Việt, tôi có thể quên nhiều nhưng món mẹ nấu thì cái lưỡi vẫn nhớ. Nếm một miếng là biết món đó có giống đồ mẹ nấu không liền", Hiếu cười.
Biết tôi là người Việt Nam, Saul, đồng quản lý nhà hàng người Venezuela, tranh thủ hỏi ý kiến: Món này đã "Việt" chưa? Giống chỗ nào, chưa giống chỗ nào? Saul chia sẻ: "Thú thật, trước đây tôi chưa biết nhiều về Việt Nam. Làm việc với Hiếu, tôi mới biết Việt Nam có rất nhiều điều thú vị về thức ăn và con người".
Jaime, đầu bếp người Colombia, lại để ý những thứ rất cụ thể: "Món ăn Việt dùng nhiều gia vị như nước mắm, rau quế, hồi… Đặc biệt là người Việt ăn cay hơn".
Hiếu Lê tại nhà hàng của anh ở Medellín, Colombia
Ảnh: Lam Yên
600 LÍT NƯỚC MẮM CHƯA THỂ RA CHỢ
Nếu phở kéo khách vào quán thì nước mắm mới là thứ giữ Hiếu ở lại lâu hơn với giấc mơ Việt Nam. Anh kể khoảng năm 2022 - 2023, việc nhập các sản phẩm có hàm lượng natri cao vào Colombia bị siết lại. Nước mắm, tương ớt và nhiều gia vị châu Á trở nên khó mua. Với một nhà hàng Việt, thiếu nước mắm là vấn đề lớn, anh bèn lên các nhóm người Việt ở Mỹ để tìm hướng xử lý.
Danny Trần, chủ thương hiệu nước mắm Sơn Fish Sauce ở Mỹ, biết chuyện liền tài trợ gần 500 lít nước mắm để nhà hàng của Hiếu cầm cự. "Thấy Hiếu rất tâm huyết với ẩm thực Việt, lại đang gặp khó khăn, mình là đồng hương người Việt nên phụ một tay thôi", Danny Trần cho hay.
Bên ngoài là phố xá Colombia, bên trong là đèn lồng, phở, bánh mì Việt
Ảnh: Lam Yên
Số nước mắm từ Mỹ giúp Hiếu vượt qua giai đoạn khó khăn, nhưng đó chỉ là giải pháp tạm thời. Muốn nấu món Việt lâu dài thì phải chủ động nguồn nước mắm. Năm 2023, anh quyết định tìm đến vùng biển Tolú trên bờ Caribe tại Colombia vì ở đó có cá mòi phù hợp để làm nước mắm. "Tôi tập trung vào nước mắm cao đạm, không phải loại nước chấm mang vị nước mắm bán đại trà trên thị trường", Hiếu nói. Anh tin chỉ riêng cộng đồng người châu Á, hoặc người Colombia muốn làm thức ăn châu Á, cũng đủ trở thành thị trường cho nước mắm cá mòi của mình.
Cá là cá Colombia. Kỹ thuật làm nước mắm là của Việt Nam, nhưng thùng ủ không phải thùng gỗ, mà là thùng thép không gỉ để đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh thực phẩm tại Colombia. Chưa kể đủ thứ quy định mà một người làm nước mắm kiểu Việt phải học lại từ đầu.
Hình ảnh tà áo dài Việt Nam trong nhà hàng
Ảnh: Lam Yên
Sau hơn một năm, mẻ nước mắm cho ra khoảng 600 lít nguyên chất. Nước mắm ngon đã thành, nhưng để lên kệ hàng siêu thị ở Colombia lại là chuyện khác. Cơ sở, thiết bị, thủ tục, tiêu chuẩn kiểm soát thực phẩm khiến dự án khựng lại. Hiếu đành chiết ra, dùng dần trong quán. "Rất buồn khi bao nhiêu tâm sức và tiền để dành của tôi đều không đủ để chính thức giới thiệu nước mắm Việt với người dân Colombia. Thôi thì đành dùng số nước mắm đó để duy trì nhà hàng, giới thiệu gián tiếp qua từng món ăn Việt vậy", Hiếu tâm sự.
Khi được hỏi suy nghĩ sau hơn 5 năm mở nhà hàng ở Colombia, Hiếu im lặng một chút rồi nói: "Tôi tự hào là người Việt Nam đã mang một phần văn hóa ẩm thực Việt vào Colombia".
Đầu bếp người Colombia vẫn tất bật múc phở, làm bánh mì cho khách. Ở một nơi xa thế này, quê nhà Việt Nam đôi khi chỉ cần mùi nước mắm, tô phở nóng, ổ bánh mì giòn là đủ.
Bánh mì Việt chan nước sốt Mỹ Latin
Bánh mì chả lụa Việt chan sốt chimichurri
Ảnh: Lam Yên
Ở Colombia, chả lụa gần như xa lạ. Anh Hiếu Lê đưa bánh mì chả lụa vào thực đơn như một món đặc biệt. Quán có bán bánh mì ba chỉ chiên giòn, thêm rau thơm, hành hẹ, ớt và… chimichurri, thứ nước sốt quen thuộc với khẩu vị Mỹ Latin. Với Hiếu, món Việt ra xứ khác cũng phải thay đổi một chút để phù hợp với người bản địa, miễn là vẫn giữ cái lõi đặc trưng để người Việt nhận ra.
"Tôi tốn rất nhiều thời gian để tìm được người làm bánh mì ở đây. Tôi mô tả, đưa công thức, nhưng đầu bếp vẫn làm không ra. Phải đến người thứ sáu, thứ bảy mới tương đối ưng ý vì đó là đầu bếp từng đến Việt Nam du lịch, từng ăn bánh mì nên hiểu được bánh mì Việt Nam phải như thế nào", Hiếu chia sẻ.
