Giải tỏa Vĩnh Hưng: Vì sao người dân mặc áo đỏ xuống đường phản đối?

Được đăng 9 phút trước

Thời gian đọc: 13 phút

"Khi chúng tôi mặc cái áo này lên để thể hiện rõ tâm tư nguyện vọng của chúng tôi thì cơ quan công an lại mời lên làm việc, với lý do là yêu cầu chúng tôi không được làm những điều như thế."

Đó là phát biểu của luật sư Giang Nam tại một hội nghị đối thoại với người dân do UBND phường Vĩnh Hưng, thành phố Hà Nội tổ chức hồi giữa tháng 10.

Ông cho biết trước đó nhiều người dân đã gửi đơn kiến nghị liên quan đến dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng nhưng chưa nhận được phản hồi. Vì vậy, họ lựa chọn mặc áo đỏ để thể hiện quan điểm phản đối việc giải tỏa.

Đoạn video ghi lại phát biểu này được đăng tải trên Facebook cá nhân của ông Nam và sau đó được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội.

Trong những tháng gần đây, cùng với việc chính quyền Hà Nội triển khai rầm rộ dự án quy hoạch và tái thiết quy mô lớn, người dân tại Vĩnh Hưng đã liên tục bày tỏ quan điểm bằng nhiều hình thức khác nhau, từ tham gia các cuộc đối thoại với chính quyền, gửi đơn kiến nghị đến treo băng rôn và tuần hành phản đối.

Các hoạt động này diễn ra trong bối cảnh chính quyền địa phương nhiều lần khẳng định "phần lớn người dân đồng thuận" với chủ trương tái thiết đô thị.

'Đẩy chúng tôi vào con đường mất nhà, mất cửa'

Giữa một Hà Nội đang trở thành đại công trường, dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng có quy mô khoảng 447 ha, tổng mức đầu tư gần 186.000 tỷ đồng. Theo các thông tin được công bố, khoảng 7.250 hộ dân, tương đương gần 20.000 người và khoảng 25% dân số phường, sẽ bị ảnh hưởng.

Theo đề án hiện nay, khoảng 70% diện tích được dành cho hạ tầng giao thông, không gian công cộng và các tiện ích xã hội. Phần còn lại được sử dụng cho các công trình cao tầng, bao gồm nhà ở tái định cư, nhà ở xã hội và các công trình thương mại.

Sun Group nghiên cứu, đề xuất phương án quy hoạch và là chủ đầu tư dự án.

Từ góc độ người dân, điều họ mong muốn là chính quyền và chủ đầu tư tiến hành dự án một cách hợp lý, công bằng: bảo đảm lợi ích chính đáng của cư dân trong các dự án phát triển hạ tầng. Việc này bao gồm chỗ ở, sinh kế và các giá trị khác, chẳng hạn như không gian văn hóa.

Sự lo lắng và các hoạt động phản đối của người dân đã gia tăng trong thời gian gần đây, trong bối cảnh việc giải tỏa là thực tế hiện hữu, còn phương án đền bù, tái định cư vẫn là một thì tương lai chưa rõ ràng, cụ thể. Chưa nói đến sinh kế sau giải tỏa.

"Tôi thương cho những người dân xóm chợ. Phần lớn nhà trong xóm chợ này làm buôn bán tự do, họ sống bằng những sạp hàng trước cửa nhà. Nếu phải di dời và sống trong chung cư cao tầng thì kế sinh nhai bấy lâu coi như mất," một tài khoản tự nhận sinh ra và lớn lên tại địa phương này viết trên Threads đầu tháng 10.

Quan điểm tương tự xuất hiện trong nhiều bình luận trên mạng xã hội cũng như tại các cuộc đối thoại với chính quyền. Nhiều người cho rằng việc chuyển từ khu dân cư thấp tầng sang sống trong các tòa nhà chung cư có thể làm đứt gãy hoạt động kinh doanh vốn là nguồn thu nhập chính của gia đình.

Bên cạnh nỗi lo về sinh kế là câu chuyện nhà ở. Dù dự án đã được khởi công hồi cuối tháng Tám, nhưng hiện vẫn chưa có thông tin công khai đầy đủ về mức bồi thường, cách tính giá bồi thường, giá nhà tái định cư hay các lựa chọn cụ thể dành cho người dân sau khi bị thu hồi đất.

Sự thiếu rõ ràng này khiến nhiều cư dân không biết liệu khoản tiền họ nhận được có đủ để mua một căn hộ tái định cư tương đương hay không.

Đây là mối quan tâm xuất hiện thường xuyên trong các cuộc thảo luận về dự án. Nhiều người dẫn lại những trường hợp tại các dự án trước đây, nơi người dân phải bỏ thêm một khoản tiền đáng kể mới có thể nhận được nhà tái định cư.

Trong một vụ kiện hành chính được báo chí ở Việt Nam đưa tin, một hộ gia đình ở Đắk Lắk bị thu hồi đất để làm đường được bồi thường khoảng 300 triệu đồng, nhưng phải mua đất tái định cư giá 1,1 tỷ đồng.

Chính quyền đã áp giá bồi thường vào thời điểm 2016 khi thu hồi, nhưng tính giá tái định cư năm 2023, thời điểm phải bố trí giá tái định cư.

Người dân Vĩnh Hưng có cơ sở để lo ngại về một viễn cảnh tương tự. Một người dân trong cuộc phỏng vấn với Cơ quan Báo và Phát thanh Truyền hình Hà Nội (HTV) đã phản đối việc sử dụng đất dân cư hiện hữu để phát triển bất động sản thương mại.

"Nhà nước lấy đất dân cư ở hợp pháp, hiện hữu của chúng tôi để giao cho doanh nghiệp xây chung cư thương mại, để làm giàu cho những doanh nghiệp như thế là đẩy chúng tôi vào con đường mất nhà, mất cửa," người này nói.

Điều đáng chú ý là đoạn phát biểu này đã không được phát trong bản tin của HTV, mà được phát tán trên mạng xã hội trong một video do người dân tại hiện trường quay được.

Phát biểu này phản ánh một trong những băn khoăn lớn nhất của những người phản đối dự án: họ cho rằng người dân đang phải gánh chịu những tác động trực tiếp trong khi lợi ích kinh tế từ dự án có thể thuộc về doanh nghiệp và những chủ thể khác.

Nhiều ý kiến cho rằng nếu đất đai được thu hồi chủ yếu để xây dựng hạ tầng công cộng hoặc các công trình phục vụ lợi ích chung thì mức độ đồng thuận có thể cao hơn. Trong khi đó, sự hiện diện của các hạng mục thương mại khiến không ít người đặt câu hỏi về sự cân bằng giữa lợi ích công cộng và lợi ích kinh doanh.

Một nội dung khác thường xuyên xuất hiện trong các phát biểu phản đối là sự thiếu rõ ràng liên quan đến bồi thường và tái định cư.

Đối với những người dân đang đứng trước nguy cơ phải rời khỏi nơi mà họ đã sinh sống qua nhiều thế hệ, điều họ muốn biết trước tiên là sẽ được đền bù bao nhiêu, ở đâu sau khi di dời, thời điểm nào được nhận nhà mới và sinh kế sẽ được bảo đảm ra sao.

Tuy nhiên, những thông tin đó đến nay vẫn chưa được công bố đầy đủ.

Nhiều người cho rằng việc giải tỏa đang được thúc đẩy nhanh trong khi những chính sách liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng vẫn chưa rõ ràng.

Nhà báo Hà Quang Minh nhận định trên Facebook cá nhân rằng nhiều người dân chưa nhìn thấy vai trò và lợi ích của chính mình trong viễn cảnh phát triển mà dự án hướng tới.

Ông viết rằng không ít người từng chứng kiến các trường hợp phải giao nhà, giao đất cho những dự án lớn nhưng sau đó gặp khó khăn trong việc ổn định cuộc sống hoặc khôi phục hoạt động kinh doanh.

"Nói thẳng, người dân chưa được thấy chính mình trong các ích lợi của những dự án kia. Cảm giác bị gạt ra ngoài lề, bị xem là lực lượng phải hi sinh thít chặt lấy họ."

Ngoài các vấn đề về sinh kế và tái định cư, một số ý kiến còn tập trung vào quy trình tham vấn cộng đồng.

Tại hội nghị đối thoại ngày 13/10, một người dân cho rằng dự án có tác động rất lớn nhưng chưa có đại diện của chủ đầu tư hoặc chính quyền thành phố trực tiếp giải thích đầy đủ cho người dân.

Người này cũng đề nghị rà soát quá trình lấy ý kiến trong bối cảnh nhiều người cho rằng họ chưa được tiếp cận đầy đủ thông tin liên quan đến bản quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1:500.

Trên mạng xã hội cũng xuất hiện các cáo buộc về việc bỏ phiếu thay hoặc việc người dân được thông báo rằng dự án vẫn sẽ được triển khai bất kể kết quả lấy ý kiến ra sao.

BBC News Tiếng Việt đã gửi đề nghị bình luận tới UBND TP Hà Nội và UBND phường Vĩnh Hưng về các nội dung này.

Một số tranh cãi khác liên quan đến thông tin cho rằng bản quy hoạch tỷ lệ 1:500 đã được điều chỉnh sau khi công bố.

Ngày 17/10, luật sư Giang Nam đăng trên Facebook rằng một số khu vực trước đó được niêm yết là nằm ngoài phạm vi quy hoạch nhưng sau đó xuất hiện trong một bản quy hoạch khác.

Cùng thời điểm, trên mạng xã hội lan truyền văn bản đề ngày 16/10 của Sun Group gửi UBND phường Vĩnh Hưng về việc cập nhật phương án quy hoạch tỷ lệ 1:500.

Văn bản này cho biết tập đoàn điều chỉnh một số bản vẽ liên quan đến giao thông và kiến trúc cảnh quan nhằm đồng bộ với bản đồ quy hoạch sử dụng đất.

BBC chưa thể xác minh độc lập các thông tin trên và đã gửi đề nghị bình luận tới Sun Group.

'Phản đối tái thiết khu dân cư hiện hữu'

Trong nhiều ngày qua, các video và hình ảnh ghi lại những cuộc tuần hành phản đối liên tục xuất hiện trên mạng xã hội.

Người tham gia thường mặc áo đỏ đồng phục, mang theo băng rôn và biểu ngữ phản đối giải tỏa hoặc kiến nghị điều chỉnh quy hoạch. Một số biểu ngữ thể hiện mong muốn giữ lại các khu dân cư hiện hữu hoặc bảo tồn không gian văn hóa địa phương.

Các cuộc biểu tình, phản đối thường có quy mô từ vài chục đến vài trăm người, quy tụ các cư dân của một làng, một ngõ, một khu dân cư, với thành phần tham gia đủ già trẻ, thanh niên, cán bộ hưu trí. Có thể dễ dàng nhận ra trong các cuộc biểu tình ấy những khẩu hiệu như: "Phản đối tái thiết khu dân cư hiện hữu ngõ 140/30 Phố Đông thiên, Vĩnh Hưng" hoặc "Bà con ngõ 467 Lĩnh Nam, giữ đất quê hương, bảo tồn văn hóa…", tức là đề cập tới những khu dân cư, những cộng đồng rất cụ thể.

Ngày 23/10, tiếp tục xuất hiện các video quay cảnh người dân tuần hành tại Vĩnh Hưng để phản đối dự án. Một số video khác ghi lại cảnh người dân tập trung trước trụ sở UBND phường hoặc trụ sở tiếp công dân của chính quyền thành phố Hà Nội để gửi kiến nghị liên quan đến quy hoạch và giải phóng mặt bằng.

Nhiều người dân cho biết họ đã gửi đơn tới các cơ quan chức năng nhưng chưa nhận được phản hồi thỏa đáng.

Trong một xã hội mà chính quyền kiểm soát nghiêm ngặt bất đồng, việc cầm băng rôn xuống đường là lựa chọn cuối cùng của người dân, khi không còn cách nào khác khả dĩ, bởi bằng hành động đó, họ có thể đẩy mình vào thế rủi ro. Và để bảo vệ mình khỏi bị chụp mũ "chống phá", khẩu hiệu phản đối của họ thường nhằm cụ thể vào việc giải tỏa, đền bù, nhằm vào chủ đầu tư tư nhân (ở đây là Sun Group), hoặc các kiến nghị với lời lẽ chừng mực nhưng cương quyết gửi chính quyền.

Song song đó, họ vẫn giơ cao cờ đỏ sao vàng và búa liềm, bày tỏ thông điệp yêu nước, khẩn thiết kêu gọi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm xem xét.

Chính quyền nói 'phần lớn đồng thuận'

Giữa lúc nhiều người dân xuống đường phản đối, chính quyền địa phương tiếp tục khẳng định đa số người dân đồng thuận với chủ trương tái thiết đô thị.

Trong bản tin ngày 14/10 của HTV, Phó Chủ tịch UBND phường Vĩnh Hưng Ngô Mạnh Cường cho biết phần lớn ý kiến đóng góp của người dân là đồng thuận với việc chỉnh trang, tái thiết đô thị.

Theo ông, chỉ có một số ý kiến đề nghị xem xét lại quy hoạch đối với các khu dân cư hiện hữu hoặc những địa điểm có giá trị văn hóa, tín ngưỡng lâu đời.

Trong khi đó, các video lan truyền trên mạng xã hội lại cho thấy những ý kiến phản đối quyết liệt hơn.

Trong một cuộc họp được ghi hình và chia sẻ rộng rãi, một người dân yêu cầu thư ký cuộc họp ghi rõ nội dung "100% người dân không đồng ý việc lấy đất của dân để làm dịch vụ thương mại" và đề nghị đọc lại biên bản để người dân kiểm tra.

Những video như vậy nhận được nhiều sự chú ý trong bối cảnh một bộ phận cư dân bày tỏ sự hoài nghi đối với quy trình tham vấn cộng đồng.

Trước tình hình đó, giới chức và truyền thông nhà nước đã liên tục đưa ra cảnh báo về việc "tụ tập đông người".

Trang Facebook Công an phường Vĩnh Hưng đăng tải khuyến cáo người dân không tham gia các hoạt động bị cho là trái pháp luật hoặc gây mất trật tự công cộng.

Một số cư dân cũng đăng tải hình ảnh giấy mời làm việc của cơ quan công an liên quan đến các hoạt động phản đối của họ.

'Vẫn thiếu thông tin rõ ràng, đầy đủ'

Trong khi người dân lo ngại về tác động trước mắt, chính quyền và các chuyên gia tham gia các hội thảo về quy hoạch lại nhấn mạnh lợi ích lâu dài của việc tái thiết đô thị.

Tại tọa đàm do báo Thanh Niên tổ chức ngày 23/10, ông Ngô Mạnh Cường cho rằng dự án sẽ giúp giải quyết nhiều bất cập kéo dài tại địa phương như giao thông chật hẹp, thiếu hạ tầng xã hội và sử dụng đất chưa hiệu quả.

Ông cũng cho rằng nhà tái định cư và nhà ở xã hội cần được xây dựng song song với quá trình giải phóng mặt bằng để bảo đảm người dân có chỗ ở khi di dời.

Theo các thông tin được công bố, các hộ dân bị ảnh hưởng sẽ được bố trí tái định cư trên địa bàn phường thông qua quỹ đất dành cho nhà ở xã hội và tái định cư.

Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thông tin công khai đầy đủ về giá bồi thường, giá nhà tái định cư và lộ trình cụ thể của việc di dời.

Trên Facebook cá nhân, nhà báo Phạm Trung Tuyến cho rằng chính quyền cần công khai một "bộ thông tin tối thiểu" để người dân có thể đánh giá đầy đủ về dự án, bao gồm mức bồi thường, giá nhà tái định cư, các chính sách hỗ trợ và tiến độ triển khai.

"Theo nghị quyết của HĐND thành phố, phương án bồi thường phải được ít nhất 75% chủ sở hữu đồng ý. Nhưng sự đồng ý chỉ có giá trị khi người ta biết rõ mình đang đồng ý với điều gì," ông viết hôm 20/10.

Tại tọa đàm của báo Thanh Niên, TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm cho rằng cần rà soát kỹ các chỉ tiêu dân số và đất đai, trong đó có kế hoạch nâng dân số từ khoảng 68.000 lên 190.000 người.

Ông cũng nhấn mạnh tái định cư là khâu then chốt và cần ưu tiên tái định cư tại chỗ.

Giáo sư Đặng Hùng Võ nhận định tái định cư tại chỗ có thể giúp người dân duy trì sinh kế, hạn chế xáo trộn cuộc sống và giữ được các mối quan hệ cộng đồng.

Tuy nhiên, thực tế tại nhiều dự án trước đây ở Việt Nam cho thấy công tác tái định cư vẫn tồn tại nhiều tranh cãi, từ tiến độ triển khai, chất lượng nhà ở, giá nhà đất tái định cư đến khả năng bảo đảm sinh kế sau di dời.

Với quyết tâm của chính quyền, dự án Vĩnh Hưng sẽ vẫn tiếp tục. Trong khi đó, với người dân Vĩnh Hưng, khi các chính sách bồi thường, tái định cư và hỗ trợ sinh kế vẫn còn nhiều điểm chưa được công bố cụ thể, những lo ngại và phản đối nhiều khả năng sẽ tiếp tục kéo dài.

Việc lấy ý kiến đối với phương án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1:500 dự kiến kéo dài đến ngày 1/11.