Sau cánh cửa phòng ICU

Trên giường bệnh, bà Ân, 75 tuổi, viêm phổi nặng do cúm A, đột ngột thở gấp gáp, lồng ngực co kéo. Điều dưỡng Như báo động nội bộ, êkíp y bác sĩ khoa Hồi sức tích cực - Chống độc (ICU), Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, nhanh chóng điều chỉnh oxy liều cao hơn, song tình trạng người bệnh không cải thiện. BS.CKI Vương Mỹ Dung, Phó khoa ICU, quyết định đặt nội khí quản, cho bệnh nhân thở máy để ngăn diễn tiến ngưng thở.

Điều dưỡng Như lập tức chuẩn bị dụng cụ, kiểm tra máy hút đờm, bóp bóng hỗ trợ hô hấp, mắt không rời những chỉ số sinh tồn đang nhấp nháy trên màn hình ở giường bà Ân. Chỉ số SpO2, nhịp tim... được theo dõi liên tục, sẵn sàng thực hiện điều chỉnh thuốc, oxy theo y lệnh của bác sĩ. Bác sĩ Dung đặt nội khí quản, cố định chắc chắn rồi nhanh chóng kết nối với máy thở, lồng ngực người bệnh bắt đầu nâng lên theo nhịp máy.

Sau chưa đầy 10 phút, các chỉ số sinh hiệu dần ổn định trở lại, người bệnh thoát nguy cơ tử vong. Điều dưỡng Như túc trực điều chỉnh liều lượng thuốc theo y lệnh của bác sĩ và lấy thêm một ống máu xét nghiệm nhanh tìm nguyên nhân diễn tiến suy hô hấp nặng hơn.

Cùng lúc đó, phía đầu phòng ICU, chuông điện thoại nội bộ vang lên. Trung tâm Can thiệp Tim mạch báo 10 phút nữa sẽ chuyển gấp một ca bệnh nặng tới ICU. Điều dưỡng Như lại cùng 4 đồng nghiệp nhanh chóng di chuyển, chuẩn bị các thiết bị, dụng cụ, thuốc, di chuyển và khởi động sẵn hệ thống ECMO tại giường số một, sẵn sàng đón bệnh nhân.

"Mỗi ngày ở ICU là những cuộc chiến sinh tử liên tiếp không báo trước như vậy, bởi tình trạng người bệnh có thể chuyển biến xấu bất cứ lúc nào", điều dưỡng Như chia sẻ khi kết thúc buổi trực.

Như, 33 tuổi, là một trong 67 điều dưỡng đang làm việc tại khoa ICU Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM. Đây được xem là "chiến tuyến cuối cùng" của bệnh viện, chuyên tiếp nhận những ca nguy kịch như suy hô hấp, suy đa tạng, ngưng tim... Khoa hiện điều trị khoảng 40 người bệnh, trong đó có các trường hợp sốc nhiễm khuẩn, đột quỵ nặng, ung thư giai đoạn tiến triển hoặc chấn thương nghiêm trọng đòi hỏi theo dõi sát cả ngày lẫn đêm.

Do điều kiện làm việc nặng nhọc, ICU có tỷ lệ điều dưỡng trên người bệnh cao nhất bệnh viện, mỗi điều dưỡng thường phụ trách một bệnh nhân. Trong khi, tại các khoa khác, một điều dưỡng đã có thể chăm sóc 5-7 bệnh nhân. Mỗi ca làm việc của điều dưỡng ICU dài 12 tiếng, ca sáng 7h-19h, ca đêm nối tiếp đến 7h sáng hôm sau. Mỗi kíp trực có khoảng 6 bác sĩ, 15-20 điều dưỡng, 6 nhân viên hỗ trợ chăm sóc. Song khi người bệnh đột ngột trở nặng hoặc có ca mới cần hỗ trợ khẩn cấp, một điều dưỡng có thể phải chăm sóc 2-3 trường hợp cùng lúc.

8 năm làm việc ở ICU, Như đã luyện cho mình luôn ở trong tình trạng "trực chiến", sẵn sàng ứng phó trước mọi tình huống bất ngờ. Mắt theo dõi các chỉ số trên monitor để nhận biết những thay đổi về nhịp tim, huyết áp, độ bão hòa oxy trong máu..., trong khi tai lắng nghe và nhận biết ngay những âm thanh bất thường từ người bệnh đôi khi chỉ trong từng nhịp thở.

"Tình hình bệnh nhân có thể chuyển biến từ trạng thái đang được theo dõi sang nguy kịch chỉ trong vài phút, đòi hỏi mọi thao tác đánh giá, xử trí, phải diễn ra nhanh chóng, chính xác mới cứu được tính mạng bệnh nhân", điều dưỡng Như cho hay. Tùy tình trạng, người bệnh có thể cần hồi sức từ vài ngày đến nhiều tháng với các biện pháp hỗ trợ chức năng sống như thở máy, lọc máu liên tục hoặc ECMO khi có chỉ định của bác sĩ.

Êkíp chăm sóc người bệnh tại ICU.

Để đảm bảo môi trường điều trị an toàn cho bệnh nhân, khu vực ICU thường hạn chế thân nhân ra vào. Do đó, hầu như công việc chăm sóc người bệnh do điều dưỡng đảm nhiệm. Nguy cơ phơi nhiễm bệnh luôn thường trực bởi họ thường xuyên phải tiếp xúc với máu, dịch tiết, bệnh phẩm hay chụp X-quang cho người bệnh ngay tại giường. Công việc đòi hỏi đứng, di chuyển liên tục, hỗ trợ nâng trở người bệnh nặng, lâu dài khiến nguy cơ mắc các vấn đề về cơ xương khớp, giãn tĩnh mạch tăng lên.

Sau hơn ba năm làm việc tại ICU Tâm Anh, điều dưỡng Nguyễn Thị Hồng Nhung, 25 tuổi, cũng đã quen với ca trực kéo dài 12 tiếng. Mỗi ca thường phụ trách chính 2 bệnh nhân nhưng ước tính điều dưỡng di chuyển khoảng 8.000-10.000 bước chân, tương đương khoảng 6-8 km. Cô liên tục qua lại giữa các giường để thực hiện y lệnh, theo dõi sinh hiệu, lấy mẫu xét nghiệm tại chỗ theo quy trình, quan sát tri giác, kiểm soát tình trạng kích động và báo bác sĩ khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Theo điều dưỡng Nhung, các bệnh nhân ở ICU dễ bị rối loạn tâm lý do bệnh nặng lại ít được gặp người thân. Khi ấy, điều dưỡng vừa thực hiện nhiệm vụ chuyên môn vừa trở thành người thân của bệnh nhân. Nhung cùng nhân viên hỗ trợ chăm sóc vệ sinh cá nhân, thay bỉm, thay băng, chăm sóc vết thương, lật trở người bệnh và phối hợp thực hiện các hoạt động chăm sóc khác tùy tình trạng. Khi người bệnh tỉnh táo, cô trò chuyện, giải thích những việc sắp làm, động viên họ trong quá trình điều trị. Vừa làm xong việc ở giường này thì bệnh nhân ở giường khác cần hỗ trợ. Gần như cả ca trực cô đều di chuyển, chỉ ngồi xuống lúc ăn cơm.

Trong số các bệnh nhân, bà Ngà, 74 tuổi, là người thân thiết nhất với cô điều dưỡng trẻ. Bà bị đục thủy tinh thể lại lãng tai nên thường lo lắng khi nằm một mình. Cứ 5-10 phút bà lại gọi Nhung để nhờ cho uống nước, chỉnh nhiệt độ máy sưởi, lau miệng, trở mình... Thấy bóng cô tất tả chạy đến, bà thì thầm "Ngoại kêu vậy thôi, đừng giận ngoại nha!". "Dạ con hông có giận, con thương ngoại còn không hết, để con xoa bóp cho ngoại chút đỡ mỏi", nữ điều dưỡng nhẹ nhàng trả lời bà cụ.

Cường độ công việc cao, thường xuyên tăng ca, hiếm khi có kỳ nghỉ dài, thậm chí nhiều lần kiệt sức nhưng theo Nhung, đó chưa phải là áp lực lớn nhất với nhân viên y tế ở ICU. Khoảnh khắc chứng kiến người bệnh mình hết lòng chăm sóc trút hơi thở cuối cùng và sự tuyệt vọng của người thân mới là nỗi ám ảnh và day dứt lớn nhất.

Nhung vẫn nhớ năm 2021 khi được phân công hỗ trợ và thực tập tại Bệnh viện Hồi sức Covid-19, nơi điều trị hồi sức cho bệnh nhân nguy kịch giữa lúc đại dịch tại TP HCM căng thẳng nhất. Giường nào cũng là bệnh nhân rất nặng, có người cô vừa chăm sóc ít phút sau đã ra đi.

"Tôi không có lựa chọn nào khác là gạt nỗi buồn và sợ hãi để giúp các bệnh nhân có cơ hội hồi phục", Nhung bày tỏ. Khoảng thời gian ấy khiến cô hiểu rõ hơn áp lực của nghề hồi sức, càng thôi thúc bản thân phải tiếp tục công việc này.

Với chị Nguyễn Thị Ngọc Hà, 41 tuổi, nhân viên hỗ trợ chăm sóc tại ICU, một trong những ký ức khó quên là cô bé 12 tuổi mắc ung thư não, điều trị tại khoa gần 4 năm trước. Khi khối u tiến triển, em bám lấy áo, nắm tay chị kêu lên "Con đau quá!". Chị Hà cố gắng vỗ về, tìm cách giúp bé dễ chịu hơn và phối hợp với nhân viên y tế chăm sóc.

Sau nhiều tuần điều trị tích cực, bệnh nhi không qua khỏi. Trong lần cuối cùng vệ sinh, thay quần áo cho bé, chị Hà chỉ mong em được ra đi thanh thản, không còn đau đớn. "Nhìn con bé nhỏ xíu vẫn chống chọi mỗi ngày, tôi tự nhủ phải luôn làm những điều tốt nhất cho người bệnh", chị Hà nhớ lại.

Kỹ thuật viên vật lý trị liệu massage cho người bệnh mỗi ngày để không mất sức cơ và khả năng vận động.

Áp lực tại ICU từng được phản ánh qua các nghiên cứu về kiệt sức nghề nghiệp. Một kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học Pháp công bố năm 2023 tổng hợp 25 nghiên cứu với khoảng 20.720 nhân viên y tế tại các khoa ICU người lớn, ước tính tỷ lệ kiệt sức nghề nghiệp mức cao là 41% ở bác sĩ và 44% ở điều dưỡng.

Theo bác sĩ Mỹ Dung, những áp lực hữu hình lẫn vô hình ở ICU khiến không phải ai cũng có thể gắn bó lâu dài với môi trường này, nhất là phụ nữ. Có người xin chuyển bộ phận khác, thậm chí nhiều nhân viên y tế đã sốc và không bao giờ đặt chân trở lại ICU. Những người chọn tiếp tục ở lại đây tự học cách chấp nhận thực tế bởi phía trước vẫn còn những bệnh nhân khác đang cần được điều trị. Với các bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên hỗ trợ chăm sóc, mục tiêu chung là giúp người bệnh hồi phục, đủ điều kiện chuyển xuống khoa điều trị nhẹ hơn hoặc trở về nhà.

Hiện, ngành hồi sức cấp cứu đã có thêm nhiều phương tiện hỗ trợ như các hệ thống monitor hiện đại có thể theo dõi liên tục nhiều thông số sinh tồn và độ nhạy cao, giúp nhân viên y tế sớm nhận ra những thay đổi bất thường. Các thiết bị chuyên sâu hỗ trợ đánh giá chức năng phổi, tuần hoàn và đáp ứng điều trị, cung cấp thêm cơ sở để bác sĩ lựa chọn phương án can thiệp phù hợp.

Như điều dưỡng Như, dù đang mang thai tuần thứ 35 và từng dọa sảy thai do di chuyển liên tục, cô vẫn xin tiếp tục làm việc ở ICU. Mỗi ngày Như vẫn dậy từ 5h, vượt 20 km để có mặt đúng ca trực 7h. Cô được phân công những việc nhẹ hơn và có đồng nghiệp hỗ trợ trong các thao tác cần nhiều sức lực. "Tôi muốn tiếp tục đồng hành cùng người bệnh trong cuộc chiến này", Như cho biết.

Với điều dưỡng Nhung, hôm nay là một ngày làm việc rất hiệu quả và tích cực khi vết loét vùng cùng cụt của bà Ngà đã xuất hiện da non, tình trạng suy tim và suy hô hấp cũng cải thiện. Nếu kết quả xét nghiệm sáng mai tốt hơn, bà có thể chuyển xuống khoa thường.

"Tôi nhẹ nhõm khi nhiều bệnh nhân cải thiện, hai người được chuyển xuống khoa nhẹ hơn và không có ca nào diễn tiến xấu", Nhung nói sau lớp khẩu trang rồi lại tiếp tục bón nước cho bà Ngà.

Nhật Thành - Thư Anh
Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh