Chính phủ đề xuất nâng mức phạt hành chính tối đa từ một tỷ lên 1,5 tỷ đồng với cá nhân và từ 2 tỷ lên 3 tỷ đồng với tổ chức, tăng 50% so với hiện hành.
Sáng 26/10, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang thừa ủy quyền Thủ tướng trình Quốc hội dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), trong đó đề xuất điều chỉnh mức phạt tiền tối đa sau 13 năm áp dụng.
Theo quy định hiện hành, mức phạt hành chính đối với cá nhân từ 50.000 đồng đến một tỷ đồng, với tổ chức từ 100.000 đồng đến 2 tỷ đồng. Dự thảo giữ nguyên mức tối thiểu nhưng nâng mức tối đa lên lần lượt 1,5 tỷ đồng và 3 tỷ đồng. Đây là mức trần chung, còn mức phạt tối đa trong từng lĩnh vực và mức phạt đối với từng hành vi cụ thể được quy định riêng, tùy tính chất, mức độ và hậu quả vi phạm.
Lý giải về đề xuất này trong quá trình xây dựng luật, Bộ Công an cho rằng mức phạt tối đa hiện hành không còn phù hợp với tình hình kinh tế. Ở một số lĩnh vực, lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm cao hơn nhiều lần số tiền phạt, khiến chế tài chưa đủ sức răn đe.
Dự thảo cũng cho phép áp dụng mức phạt cao hơn tại địa bàn thuộc các thành phố, nhưng không quá hai lần mức phạt chung đối với cùng hành vi trong một số lĩnh vực như giao thông, đất đai, xây dựng, nhà ở, môi trường, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự, văn hóa và quảng cáo.
Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình Quốc hội dự án luật sáng 26/10. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Thẩm tra dự án luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng tăng tiền phạt có thể nâng sức răn đe, nhưng mức phạt quá cao, vượt khả năng tài chính thực tế của cá nhân, doanh nghiệp có thể không phát huy hiệu quả.
Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát mức phạt tối đa của từng lĩnh vực, đồng thời nghiên cứu các giải pháp khác như buộc khắc phục hậu quả, tước quyền sử dụng giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động, thay vì chỉ tập trung nâng tiền phạt.
Đề xuất kéo dài thời hiệu xử phạt lên ba năm
Một thay đổi khác là kéo dài thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính từ mức một đến hai năm hiện hành lên tối đa ba năm. Đây là khoảng thời gian cơ quan có thẩm quyền được xử phạt hành vi vi phạm theo quy định pháp luật.
Theo Điều 6 dự thảo, thời hiệu hai năm được áp dụng với nhiều lĩnh vực như đất đai, xây dựng, nhà ở, báo chí, xuất bản, sở hữu trí tuệ, an toàn thực phẩm, dữ liệu và hóa chất. Thời hiệu ba năm được đề xuất đối với vi phạm trong các lĩnh vực chứng khoán, bảo vệ môi trường, trật tự an toàn giao thông đường bộ, dầu khí, hoạt động khoáng sản, quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung và cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm. Các lĩnh vực còn lại về cơ bản có thời hiệu một năm, trừ trường hợp được luật khác quy định riêng.
Với vụ vi phạm do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển sang xử phạt hành chính, thời hiệu được kéo dài thêm một năm. Như vậy, một số vi phạm có thể bị xử phạt trong thời hiệu lên đến 4 năm.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc thận trọng đề xuất này. Theo cơ quan thẩm tra, thời hiệu xử phạt hành chính lên đến 4 năm đã gần với thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự 5 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng, có thể thu hẹp ranh giới pháp lý giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự.
Việc kéo dài thời hiệu cũng cần được phân định rõ theo từng lĩnh vực, bảo đảm nguyên tắc vi phạm phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và xử phạt nhanh chóng.
Có thể xử phạt qua môi trường điện tử
Dự thảo bổ sung quy định cho phép cơ quan có thẩm quyền thực hiện các bước phát hiện, xác minh, giải trình, xử lý vi phạm và thi hành quyết định xử phạt trên môi trường điện tử.
Theo Điều 19, hoạt động này được thực hiện thông qua hệ thống xử lý vi phạm hành chính của các bộ, ngành, địa phương, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính, dữ liệu dân cư và ứng dụng định danh điện tử VNeID.
Thông tin, hình ảnh và dữ liệu điện tử được thu thập hợp pháp có thể sử dụng làm căn cứ xác minh, xử lý vi phạm. Biên bản, quyết định và các tài liệu được lập, gửi, nhận, lưu trữ điện tử có giá trị như văn bản.
Dự thảo còn cho phép xử phạt không lập biên bản đối với vi phạm được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ. Người bị xử phạt có quyền yêu cầu cung cấp kết quả từ thiết bị và dữ liệu điện tử về hành vi vi phạm để bảo vệ quyền lợi của mình.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành chủ trương này nhưng đề nghị bảo đảm người vi phạm được thông báo kịp thời, có đầy đủ quyền giải trình, khiếu nại và khởi kiện.
Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý cần tránh tình trạng người dân đã thực hiện thủ tục trực tuyến nhưng vẫn phải đến làm việc trực tiếp, khiến việc xử phạt mất thêm thời gian, chi phí thay vì được đơn giản hóa.
Đề xuất ngừng cấp điện, nước để cưỡng chế vi phạm
Dự thảo bổ sung nhiều biện pháp cưỡng chế đối với cá nhân, tổ chức không chấp hành quyết định xử phạt hành chính, trong đó có tạm hoãn xuất cảnh, niêm phong cơ sở kinh doanh, ngừng cung cấp điện, nước hoặc tạm dừng đăng kiểm, đăng ký phương tiện.
Theo Điều 74, biện pháp tạm hoãn xuất cảnh được đề xuất áp dụng với cá nhân hoặc người đại diện theo pháp luật của tổ chức chưa chấp hành xong quyết định xử phạt và xét thấy cần ngăn chặn ngay việc bỏ trốn.
Việc ngừng cung cấp điện, nước được đề xuất để cưỡng chế thi hành một số hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả tại công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Dự thảo quy định ngừng cấp điện trước; nếu cá nhân, tổ chức vẫn không chấp hành quyết định xử phạt thì mới áp dụng ngừng cấp nước.
Đối với vi phạm trên môi trường điện tử, dự thảo còn đề xuất ngừng cung cấp dịch vụ Internet, viễn thông, hạ tầng số hoặc áp dụng biện pháp kỹ thuật chặn truy cập khi tổ chức, cá nhân không chấp hành một số hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả.
Các biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ phải giới hạn trong phạm vi liên quan đến hành vi vi phạm, tránh ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức khác.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp băn khoăn về tính chất của những biện pháp này. Việc ngừng cấp điện, nước, Internet hoặc chặn truy cập chủ yếu nhằm đình chỉ, chấm dứt hành vi vi phạm, chưa thật sự phù hợp với mục đích cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt. Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát, chỉnh lý các biện pháp cưỡng chế để bảo đảm đúng tính chất pháp lý, khả thi và không ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức không liên quan.
Quốc hội dự kiến thảo luận hội trường về dự án luật ngày 4/11 và dự kiến thông qua ngày 21/11.
Sơn Hà
